Spółdzielnia Socjalna „Przystań” w Raciechowicach (Polska): sprawna współpraca między podmiotami publicznymi

Posted .

Spółdzielnia Socjalna „Przystań” została przedstawiona w projekcie CesR jako jeden z przykładów dobrego zarządzania zasobami ludzkimi na obszarach wiejskich. Spółdzielnia ta oferuje szereg usług w powiecie Myślenickim (673,3 km², ok. 123 tys. mieszkańców), który jest obszarem wiejskim w województwie małopolskim, w południowej Polsce. Główne zadania Spółdzielni obejmują usługi cateringowe, codziennie utrzymanie i sprzątania w trzech szkołach w gminie Raciechowice (61 km², ok. 6 tys. mieszkańców). Inne działania Spółdzielni obejmują usługi cateringowe oferowane mieszkańcom gminy i pracownikom lokalnych firm, a także obsługę cateringową spotkań, konferencji i różnych imprez. Członkowie (pracownicy) Spółdzielni prowadzą również pensjonat (20 łóżek), z aneksem kuchennym oraz salą konferencyjną. Ponadto, pracownicy aktywnie uczestniczą w życiu kulturalnym regionu, szczególnie poprzez kultywowanie tradycji lokalnych i regionalnych.

Guesthouse in Kwapinka village

Pensjonat w miejscowości Kwapinka

W 2011 roku gmina miała pewne problemy ze sfinansowaniem kolejnego roku działalności kilku szkolnych stołówek, co wiązało się ze utratą pracy przez 18 osób w ciągu najbliższych kilku miesięcy. Wśród osób zagrożonych zwolnieniem znalazły się głównie kucharki, wykwalifikowane tylko w swoim zawodzie, ponieważ pracowały na tych stanowiskach od wielu lat. W niektórych przypadkach osoby te były jedynymi żywicielami swoich rodzin. Dla gminy zamieszkanej przez około 6 tys. mieszkańców, oznaczało to duży problem: dodatkowe osoby bezrobotne to dodatkowe koszty dla gminy i mniejsza liczba lokalnych podatników.

Zgodnie z obowiązującymi prawa, gminy nie mogą wykonywać jakiejkolwiek działalności komercyjnej. W związku z tym, zamiast zlecić wykonywanie usług gastronomicznych po rozstrzygnięciu przetargu publicznego (co byłoby prostszym rozwiązaniem), władze gminy postanowiły założyć spółdzielnię socjalną. Ochotnicza Straż Pożarna z wsi Kwapinka wsparła ten pomysł i obydwa podmioty założyły wspólnie spółdzielnię socjalną, co pozwoliło im nie tylko zachować miejsca pracy, lecz również stworzyć nowe, w wyniku adaptacji zamkniętej wcześniej szkoły na potrzeby pensjonatu świadczącego usługi turystyczne.

Dzięki tej publiczno-prywatnej inicjatywie, od stycznia 2012 roku dzieci z trzech lokalnych szkół otrzymują tradycyjne posiłki, przygotowywane i dostarczane przez pracowników „Przystani”. Codziennie przygotowuje się ponad 400 posiłków. Są one również dostarczane pracownikom lokalnych firm i zwykłym mieszkańcom gminy, głównie osobom starszym (ok. 40 dodatkowych posiłków dziennie). Spółdzielnia korzysta z pojazdu specjalnie przystosowanego do przewożenia żywności. Co więcej, wiele firm lub osób prywatnych organizujących spotkania, konferencje i imprezy w okolicy, może również zamówić catering ze Spółdzielni „Przystań”. Ceny usług gastronomicznych i żywności są bardzo rozsądne (np. zupa kosztuje ok. 2,50 zł, a danie główne 7,50 zł). Catering jest także często zamawiany na prywatne uroczystości lub dla pracowników sezonowych, zatrudnionych w okolicznych sadach. Oprócz tego, pracownicy Spółdzielni świadczą usługi cateringowe i sprzątające dla trzech lokalnych szkół, w tym: gotowanie (rano) i sprzątanie/prace porządkowe (w godzinach popołudniowych). Dzień pracy zaczyna się o 6 rano, a kończy o 14.00. W przypadku nadgodzin (catering podczas różnych imprez, prace przy zakwaterowaniu turystów) pracownicy otrzymują dodatkowe wynagrodzenie.

Catering products of Social Cooperative “Haven”

Produkty spożywcze przygotowane przez członków Spółdzielni Socjalnej „Przystań”

Spółdzielnia Socjalna „Przystań” zatrudnia obecnie 18 pracowników etatowych oraz dodatkowo sześć osób na umowę zlecenie. Wszyscy pracownicy otrzymali szansę powrotu na rynek pracy, możliwość aktywizacji zawodowej i społecznej przyczyniające się do ustabilizowania sytuacji materialnej. Działania kulturalne podejmowane przez Spółdzielnię są ważne zarówno dla życia kulturalnego gminy, jak i dla budowania dobrych relacji i zaufania pomiędzy pracownikami i lokalną społecznością. Wpływ społeczny jest bardzo ważny, ponieważ członkowie Spółdzielni nie czują się pozostawieni sami sobie przez władze publiczne, ani odrzuceni przez lokalnych mieszkańców: wspólnie odkrywają znaczenie pracy zespołowej, współpracy i budują poczucie wspólnej odpowiedzialności. Członkowie ochotniczej straży pożarnej pomagają członkom Spółdzielni Socjalnej w sprzątaniu, koszeniu, zbieraniu śmieci i innych wymagających pracach fizycznych, a Spółdzielnia Socjalna pomaga strażakom w przygotowywaniu ich imprez i uroczystości.

Od kwietnia 2012 roku Spółdzielnia Socjalna prowadzi również pensjonat w miejscowości Kwapinka, zlokalizowany w budynku dawnej szkoły. Pensjonat położony jest w cichej i spokojnej okolicy, oferuje pięć pokoi z łazienkami, wyposażoną kuchnię oraz salę konferencyjną ze sprzętem multimedialnym. Goście mogą skorzystać z wielofunkcyjnego boiska ze sztuczną nawierzchnią, placu zabaw, pergoli, urządzeń do grillowania i z zadaszonej sceny. Turyści mają do wyboru wyżywienie własne, nocleg ze śniadaniem, obiadokolację, pełne wyżywienie lub mogą zamówić pokój z „pełną lodówką” w momencie zameldowania. Pracownicy Spółdzielni Socjalnej pomagają turystom zorganizować ich czas w okolicy (spacery, jazda na rowerze), proponując wycieczki z przewodnikiem po okolicznych wzgórzach (niektórzy członkowie Spółdzielni są licencjonowanymi przewodnikami górskimi). Organizują również spotkania i różne imprezy (np. konferencje, kursy, urodziny, wesela). W niektórych miesiącach przychody Spółdzielni z usług turystycznych stanowi 30% ogólnego przychodu Spółdzielni.

Usługi noclegowe świadczone przez Spółdzielnię wspierają rozwój turystyki w gminie. Pomimo ogólnego wzrostu liczby turystów, nadal w pewnych okresach bardzo niewielu z nich korzysta z usług Spółdzielni. Docelowymi klientami Spółdzielni są grupy turystów, gdyż obsługa ich pobytu jest bardziej opłacalna a organizacja sprzątania i innych usług (np. wyżywienie) prostsza. Około połowa gości to uczestnicy spotkań i imprez, podczas gdy druga połowa to rodziny z małymi dziećmi i inni turyści. Reklama usług turystycznych odbywa się głównie w Internecie i za pomocą ulotek, jednak najlepszym sposobem promocji jest polecanie świadczonych usług przez gości. Jeśli w pensjonacie brakuje wolnych miejsc, turystom oferowane jest inne zakwaterowanie w gminie, co sprzyja współpracy i dobrym stosunkom między Spółdzielnią Socjalną a innymi podmiotami świadczącymi usługi turystyczne.

Catering products of Social Cooperative “Haven”

Produkty spożywcze przygotowane przez członków Spółdzielni Socjalnej „Przystań”

Początkowo, środki z Agencji Rozwoju i Promocji Spółdzielczości (projekt INES – Infrastruktura Ekonomii Społecznej w Małopolsce) pomogły założycielom Spółdzielni Socjalnej „Przystań” w zdobyciu wiedzy o zasadach działania Spółdzielni. Agencja wspierała również założycieli cennymi radami w trakcie tworzenia i rejestracji organizacji. Środki uzyskane z Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie zostały wykorzystane do umeblowania pensjonatu i dwóch kuchni. Projekt „Wyposażenie miejsca pracy dla osoby bezrobotnej” umożliwił Spółdzielni pozyskanie funduszy z Powiatowego Urzędu Pracy w Myślenicach (siedziba powiatu). Środki te zostały przeznaczone na zakup maszyny czyszczącej i stworzenie kolejnego miejsca pracy (jedna osoba została zatrudniona). Kolejna osoba została zatrudniona dzięki wykorzystaniu środków z projektu RESTART (Europejskiego Funduszu Społecznego, jednego z pięciu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych – ESIF), powołanego w celu aktywacji osób w wieku 45+.

Room in the guesthouse

Pokój w pensjonacie

Ocena ostatnich trzech lat funkcjonowania Spółdzielni wypada pozytywnie a jej działalność należy uznać za sukces. Liczba zamawianych posiłków jest stabilna, a nawet wykazuje tendencję wzrostową, co świadczy o zadowoleniu konsumentów i rozsądnej polityce cenowej. Od chwili założenia Spółdzielni stworzono kilka nowych miejsc pracy. Liczba przyjeżdżających turystów wzrasta, co wiąże się ze zwiększonym popytem na różne usługi świadczone przez członków Spółdzielni. Ponadto, wzrosła również liczba wizyt studyjnych organizowanych w Spółdzielni Socjalnej „Przystań”, ponieważ istnieje duże zainteresowanie przekazywaniem wiedzy w zakresie jej funkcjonowania (know-how). Tym samym, uczestnicy wizyt stają się gośćmi Spółdzielni i bezpośrednimi użytkownikami świadczonych przez nią usług.

W przyszłości, „Przystań” planuje rozszerzyć swoją działalność, pozyskać nowe rynki, stworzyć dodatkowe miejsca pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, zacieśnić współpracę z innymi Spółdzielniami i zakupić nowy sprzęt (głównie wyposażenie kuchni, umożliwiające sprawniejsze przygotowywanie posiłków).

Spółdzielnia Socjalna „Przystań” jest dobrym przykładem współpracy społeczności lokalnej, organizacji pozarządowych i samorządu gminy. Przedstawiona dobra praktyka pokazuje, że utworzenie spółdzielni socjalnej może:

  • zapewnić bezpośrednie korzyści dla wielu różnych członków lokalnej społeczności,
  • przyczynić się do tworzenia dodatkowych miejsc pracy na obszarach wiejskich,
  • przyczynić się do reintegracji osób bezrobotnych i ukształtowania dobrych relacji w lokalnej społeczności,
  • pomóc przetrwać lokalnym tradycjom (działalność kulturalna spółdzielni),
  • zwiększyć aktywność gospodarczą w okolicy,
  • wspierać rozwój turystyki w okolicy,
  • stać się nowym źródłem dochodów dla organizacji pozarządowych.
Meeting of the CesR project partners with the Mayor of Raciechowice in the guesthouse’s conference room, June 2014

Spotkanie partnerów projektu CesR z burmistrzem gminy Raciechowice w sali konferencyjnej pensjonatu, czerwiec 2014

Wśród uwarunkowań transferu tej dobrej praktyki należy wymienić:

  • przepisy krajowe i lokalne powinny ułatwiać zakładanie spółdzielni socjalnych;
  • wsparcie władz lokalnych;
  • kapitał ludzki: zaangażowani ludzie, traktujących spółdzielnię jak własną firmę;
  • zaufanie pomiędzy partnerami;
  • zrozumienie społeczności lokalnej (społeczność lokalna powinna również postrzegać spółdzielnię jako korzystne rozwiązanie, aby uniknąć konkurencyjności, wspierać współpracę oraz korzystać z oferowanych przez nią usług);
  • środki pomocowe z różnych instytucji są bardzo istotne, zwłaszcza w okresie początkowym oraz przy wsparciu infrastruktury (budynki/remonty/wyposażenie);
  • elastyczność pracowników – świadczone usługi są bardzo zróżnicowane i muszą być wykonywane przez te same osoby (gotowanie, sprzątanie, obsługa turystyki).

Jeżeli usługi cateringowe dla lokalnych szkół są już zorganizowane, nadal istnieje wiele innych obszarów do prowadzania tego rodzaju działalności. Tworzenie sieci z innymi spółdzielniami jest ważne (dzielenie się doświadczeniem, elementami zarządzania, a nawet pracownikami), a także współpraca z konkurencją (np. informowanie turystów o innych dostępnych kwaterach/usługach i vice versa).